Leven in Frankrijk


ARTIKELEN

Honderd jaar Simone de Beauvoir

Waar staat Simone de Beauvoir eigenlijk voor? Als auteur is de Franse schrijfster uit het zicht geraakt. Als geëngageerde intellectueel stond zij immers aan de verkeerde kant en zij heeft zich vergist waar het ging om de naoorlogse politieke keuzes. Wie de sleutelroman De mandarijnen (her)leest kan niet anders dan met verbazing reageren op de discussies onder de kritische intellectuelen. die haar vrienden waren . Schrijvers die weigeren de kant van Rusland te kiezen worden bestempeld als fascisten en de Beauvoir gelooft in alle ernst dat linkse intellectuelen ter dood veroordeeld zullen worden als de Amerikaanse invloed op Europa toeneemt. De hoofdpersonen in De mandarijnen besluiten dan ook eensgezind eind jaren veertig de zojuist ontdekte werkkampen in Rusland te verzwijgen en het is alleen de protagonist Henri – ondanks alle ontkenningen van de schrijfster
te herkennen als Albert Camus – die besluit in zijn dagblad een reportage.e af te drukken over de misstanden in de communistische heilstaat. Weliswaar wordt het artikel verzacht door de constatering dat een nieuwe socialistische staat zich in een buitengewoon moeilijke positie bevindt, maar tegelijkertijd stelt hij als hoofdredacteur vast dat Rusland over concentratiekampen beschikt, waar kritische geesten tot dwangarbeid worden veroordeeld. In het intellectuele milieu van Sartre en de Beauvoir was het bepaald niet bon ton om kritiek te uiten op de underdog die Rusland in hun ogen was en bleef.
Simone de Beauvoir was een overtuigd socialiste. Haar oeuvre staat nadrukkelijk in dienst van haar politieke overtuiging en haar trouw aan het existentialisme: een filosofie uit de jaren vijftig, waarvan Jean Paul Sartre aan het eind van zijn leven afstand probeerde te nemen. De verantwoordelijkheid voor het eigen leven en de menselijke verplichting om keuzes te maken werd vanzelfsprend en Sartre en de Beauvoir werden als beruchte vrijdenkers langzaam maar zeker ingehaald door het postmodernisme, de seksuele revolutie en de wereld van drugs, sex en rock &roll. Aan het eind van hun leven veranderden zij in twee bejaarde denkers die af en toe van stal werden gehaald om een politiek of sociaal doel te steunen.
Maar begin jaren zeventig werd Simone de Beauvoir als voorloper van de tweede feministische golf ontdekt. Haar doorwrochte tweedelige studie De tweede sexe was een pronkjuweel voor het feminisme, want zowel wetenschappelijk als literair onderbouwd blijft het een superieur onderzoek naar de positie van de vrouw. Als achtergesteld wezen was de vrouw door de geschiedenis heen door het patriarchaat beschouwd als “de ander” en de Beauvoir toonde in haar essays aan welke sociale, politieke en psychologische consequenties deze achterstelling had voor vrouwen door alle klassen heen.
Simone de Beauvoir werd in de jaren zeventig een beroemd feministe. Overtuigd van het beslissingsrecht van elk individu zette zij zich in voor de vrouwenstrijd. Het recht op abortus – de schrijfster ondertekende een pamflet waarin zij claimde een abortus te hebben ondergaan, wat overigens niet waar was – en reisde de wereld rond om lezingen te geven als intellectuele moeder van het feminisme: een politieke beweging die nooit failliet is gegaan zoals het socialisme na de val van de muur
Op 10 jan uari 1908 werd Simone de Beauvoir geboren en Magazin Literair wijdt deze maand een nummer aan de filosofe en schrijfster met als kop “De come back van Simone de Beauvoir”. Alsof het tijd werd de door het feminisme toegeëigende schrijfster even opzij te zetten en de literaire auteur te herontdekken.
Want natuurlijk was Simone de Beauvoir in de eerste plaats een schrijver. Haar werk doet nog steeds niet gedateerd aan en haar levensloop is exemplarisch voor een vrouw die hartstochtelijk de vrijheid nastreefde.
Het was de biografe Deirdre Bair die het speurwerk verrichtte naar het persoonlijke leven van de vrouw die door haar vrienden Castor werd ggenoemd. (Sartre verzon deze bijnaam, omdat de Beauvoir klinkt als het Engelse woord voor bever.) Naast gedetailleerde beschrijvingen van haar werk en verschillende liefdes (o.a Pierre Bost, Claude Lanzman en de gepassioneerde affaire met de joods-Amerikaanse schrijver Nelson Algren) beschrijft Bair indringend de tragische afloop van het pact tussen Sartre en de Beauvoir. Half dement geworden laat Sartre zich aan het eind van zijn leven inpakken door de student Victor Levyen breekt met “de familie” oftewel de Sartrianen die steeds meer in het verleden leven en hun voorganger op een voetstuk zetten. Simone de Beauvoir delft het onderspit in de strijd met de marxistische Levy en raakt langzamerhand verwijderd van haar levenslange partner en beste vriend. Aangezien ze niet getrouwd zijn en aparte appartementen bewonen is zij afhankelijk van de goodwill van Sartre die zich als oude man het liefste omringt met jonge en vrolijke mensen. Zelfs de literaire erfenis van Sartre valt toe aan zijn geadopteerde dochter Arlette en de Beauvoir heeft het nakijken. Gedeprimeerd en zichzelf steeds meer verdovend met alcohol leeft de schrijfster nog enkele jaren in groeiende eenzaamheid. Het feestje is voorbij.
Ongetzijfeld heeft Simone de Beauvoir het leven geleid dat haar voorstond. Ze bouwde een oeuvre op van romans, essays en memoires. Het pact met Sartre hield lang stand en ze ervoer een grote liefde, al moest Algren het veld ruimen voor de tomeloze ambitie van zijn geliefde. De schrijfster wist heel goed dat een huwelijk met Algren een nieuw leven in Chigago betekende; afgesneden van “de familie” en de roemruchte Sartre. Ze koos voor Parijs. Het opwindende leven van literaire faam en existentialisme. Wellicht heeft ze zelfs gekozen voor de geschiedenis. Het feit dat de Beauvoir haar vrije levensstijl tot het eind toe heeft volgehouden maakt haar tot het icoon dat ze is geworden.
In Frankrijk is inmiddels een hausse losgebarsten aan documentaires, nieuwe boeken en artikelen over de schrijfster die honderd jaar geleden werd geboren. Uitgeverij Gallimard brengt binnenkort haar jeugddagboeken uit – bezorgd door haar aangenomen dochter Sylvie le Bon – en publiceerde twee weken geleden de nieuwe en naar het lijkt definitieve biografie van Daniele Sallenave. Castor de Guerre is een ambitieuze onderneming, want het poogt een dialoog aan te gaan met Simone de Beauvoir zelf
Daniele Sallenave is hoogleraar aan de Sorbonne en schreef uiteenlopende boeken over Franse literatuur. Daarbij is ze een zorgvuldig biografe. Chronologisch wordt het leven van Castor naverteld, waarbij Sallenave uitsluitend gebruik maakt van bestaande teksten. Geen andere bronnen of interviews met nog levende personen. Als biografie is het een intellectueel monument geworden, maar Sallenave vervalt geen moment in afstandelijkheid. Objectief is ze wel.
Als biografe beschikt Daniele Sallenave over een indrukwekkende kennis waar het gaat om het oeuvre en leven van Simone de Beauvoir en ze lijkt moeiteloos een levensloop te schetsen, waarin het schrijverschap overheerst.
Castor leefde alleen voor het schrijven en verschilt daarin van Sartre die zijn eigen rol als intellectueel een stuk socialer zag. Zo zette hij zich aan het eind van zijn leven nog in voor de leden van de Rote Armee Fraktion die opvallend waren in hun revolutionaire daadkracht.
Waar Blair een persoonlijk portret schetst van de vrouw met haar eigenaardigheden, kiest Daniele Sallenave nadrukkelijk voor de literatuur. Daarmee heeft ze inderdaad de definitieve biografie geschreven van een van de belangrijkste Franse vrouwelijke auteurs. Door het gebruik maken van bestaande teksten, altijd een selectie, gaat ze een intellectele dialoog aan met Castor over de visie op het leven, de literatuur en de politiek.
Ook de binnenkort bij Gallimard te verschijnen Cahiers de Jeunesse geven een beeld van een gedreven literaire persoonlijkheid. Als studente aan de Sorbonne geniet Castor van haar zojuist verworven vrijheid en stort zich hartstochtelijk op het leven. Nieuwe vriendschappen, de ontdekking van de filosofie het systematisch leren denken: ze drinkt het allemaal in als een spons. Het burgerlijke milieu waaruit ze stamt laat ze achter zich, net als de godsdienst en de regels uit haar opvoeding. Simone de Beauvoir ontwikkelt zich tot een intellectueel, maar dan wel een erg gepassioneerde. Altijd is ze het woord blijven gebruiken als een geuzennaam. Een vorm van zijn die ze persoonlijk had afgedwongen en ze koos voor een nieuwe familie die uitsluitend bestond uit vrienden.
Castor is lange tijd gezien als een interessante vrouw die helaas slachtoffer werd van de seksuele vraatzucht van Sartre. In zijn brieven trakteert hij zijn vriendin veelvuldig op de beschrijvingen van zijn seksuele avonturen. Ook is hij om de haverklap verliefd en op zeker moment overweegt hij zelfs met een andere vrouw te trouwen. Waarom accepteerde Simone de Beauvoir dat allemaal, vroeg men zich af. Was ze dan zo verslaafd aan de kleine lelijke Sartre?
Maar er werd zelden of nooit gerefereerd aan de vele lesbische affaires die Castor als jonge vrouw had en nog minder aan haar diepste overtuiging. Ze geloofde weliswaar in trouw, maar niet in monogamie. Jaloezie beschouwde ze dan ook als een lastige bijkomstigheid,; de prijs die men nu eenmaal betaalde voor de vrijheid. Ook geloofde ze in eerlijkheid, al gaf ze in haar memoires dikwijls een verdraaid beeld of liet ze dingen weg. Zo rept ze nergens over de minder fraaie rol die Sartre en.zij speelden in de oorlog. Castor tekende de niet-joodverklaring op de universiteit waar zij lesgaf en beiden konden alleen publiceren – er was papierschaarste – met hulp van de Duitse bezetter. Schrijven ging nu eenmaal boven alles. Blijkbaar zelfs boven haar politieke overtuiging uit. T.egelijkertijd is het waar dat Simone de Beauvoir ervan uit ging dat na haar dood elk feit naar boven zou komen. Zo heeft ze nooit dagboeken of brieven verscheurd, maar in bewaring gegeven bij de Bibliotheque Nationale. De waarheid mocht boven tafel komen zolang ze zichzelf maar niet meer hoefde te verdedigen.
Het persoonlijke leven van Castor was een experiment. Was het mogelijk om als vrouw in volkomen vrijheid te leven en niet te hoeven liegen? Biografe Daniele Sallenave stelt vast dat ze daarin geslaagd is. Met de pijnlijke prijs die daarvoor stond. Het loslaten van een grote liefde en een leven waarin jaloezie een grote rol speelde. Het schrijverschap beoefende ze daarentegen met grote ernst en ze was een harde werker. Het was geen experiment; het leven werd in dienst van het schrijverschap gesteld.
Het Parijse milieu waarin ze verkeerde heeft haar in vele opzichten van roem verzekerd en Simone de Beauvoir heeft consequent aan haar omgeving vastgehouden. Uiteindelijk stierf ze in Montparnasse en ligt op het kerkhof begraven, waar haar gekochte appartement op uitkeek. Naast het graf van Sartre wat door Claude Lanzman werd betaald. De filosoof stierf arm, hij gaf altijd alles weg, en “de familie” weigerde de door de staat aangeboden begrafenis uit Sartre s naam. Ze bleven trouw aan hun voorganger. Net als Simone de Beauvoir die als schrijver onmiskenbaar belangwekkerder is gebleken dan Sartre zelf.

Advertenties

Geef een reactie so far
Plaats een reactie



Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s



%d bloggers liken dit: